Τρίτη, 3 Απριλίου 2018

Η παιδεία στο Αλύκο με άλλη ματιά !

Φώτο: η 7η τάξη κατά το σχολικό έτος 1974-75


Στους   γονείς  οφείλομεν  το ζην, στους  δε  διδασκάλους  το ευ ζην και κάπως έτσι ξεκινάμε  την εν συντομία  διαδρομή μας στο στολίδι και το καταφύγιο για αυτούς που διψούν   για γνώσεις και περαιτέρω μόρφωση και στήριγμα στη ζωή.. «την Παιδεία» .

Τους  δύο πρώτους αιώνες, μετά την τουρκική επικράτηση, δεν γίνεται λόγος ούτε για συγκροτημένο χωριό το Αλύκο, πόσο μάλλον για  ύπαρξη σχολείου και  παιδείας. Στα δίσεκτα χρόνια της Οθωμανικής σκλαβιάς και τυραννίας  κατεδαφίστηκαν τα πάντα που σχετίζονταν με την εθνική ταυτότητα, την παιδεία και τον πολιτισμό.

Παρ’όλα αυτά μπόρεσαν να κρατήσουν  την σπίθα της μάθησης με την οργάνωση των κρυφών σχολείων και την διδασκαλία των  στοιχειωδών γραμμάτων-ίσα για να μείνει το καντήλι αναμμένο και να μη χαθούν τα πάντα κάτω από το βάρος των συνεχών τουρκικών πιέσεων».

Αν και μέχρι σήμερα δεν έχουμε εντοπίσει κάποια γραπτή μαρτυρία ή ομολογία που ν’ αποδεικνύει την παλαιότερη ύπαρξη και λειτουργία σχολείου στο Αλύκο, είναι, όμως,  βέβαιο ότι τα ολίγα γράμματα, τα απαραίτητα, τα μάθαιναν ολίγοι, διαλεχτοί, από ιερείς και αναγνώστες, γιατί αυτό ήταν εφικτό. Η παράδοση μας λέει ότι επίλεκτα παιδιά από το Αλύκο μάθαιναν γραφή, ανάγνωση και ψαλμωδίες στην εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας στην Τρέμουλη, που ήταν χτισμένη στους πρόποδες  της ομώνυμης ράχης της Τρέμουλης, σύνορο με τα χωράφια «Βαρβάρες».

Από τους μαθητές που θα φοιτούσαν επιλέγονταν οι καλύτεροι. Αυτοί που εκδήλωναν ενδιαφέρον και μπορούσαν οι γονείς τους ν’ αντεπεξέλθουν τις οικονομικές δυσκολίες. Στέλνονταν στις Μονές Διβροβουνίου και Γερμανού, όπου ολοκλήρωναν τις σπουδές  και επέστρεφαν διδάσκαλοι, ιερείς και αναγνώστες.

Ακτίδα φωτός ήτω Σύμφωνα με την Φημολογία  στο πέρασμά του από το Αλύκο ο Άγιος Κοσμάς  όπου συμβούλεψε: «Περισσότερα παιδιά να μάθουν γράμματα» ευχή πολύτιμη και ανεκτίμητη για την εποχή εκείνη.

Η κατάσταση της παιδείας, κάτω από αντίξοες συνθήκες, θα συνεχιστεί  και έως το 1874 όπου στο προαύλιο της εκκλησίας της Αγίας Βαρβάρας, δίπλα στο καμπαναριό, θα χτιστεί και θα λειτουργήσει το Δημοτικό σχολείο του Αλύκου. Το σχολείο αυτό, στο χαλασμό του Δώδεκα*, πυρπολήθηκε και λεηλατήθηκε,  για ν’ ανεγερθεί την άνοιξη του 1913 από τους κατοίκους του χωριού Αλύκο και των γύρω χωριών.

Το 1929 κατεδαφίστηκε  και ξαναχτίστηκε  από τον Ιταλό Λόρδο Λουκά Μπιμπέλι, όπου αποσκοπούσε τα μαθήματα να διδάσκονταν στα ιταλικά. Το σχολείο λειτούργησε ως Αστική Σχολή έως το 1916. Στη συνέχεια λειτούργησε  με διώξεις και απερίγραπτες  δυσκολίες ως πεντάχρονο Δημοτικό, ενώ οι πατριώτες διδάσκαλοι, εκτός προγράμματος, δίδαξαν και την Έκτη τάξη.
Την δεκαετία 1880-1890 ιδρύθηκε και λειτούργησε Κεντρική Σχολή στο Αλύκο, με σχολική περιφέρεια τα χωριά: Αλύκο, Τσαούσι, Τρέμουλη,Νεοχώρι.

Το σχολικό έτος 1898-1899 για το σχολείο του Αλύκου ξεκινά μια νέα ελπιδοφόρα προσπάθεια από τον ιδιοφυή ελληνοδιδάσκαλο Ευάγγελο Στ. Ιωαννίδη. Φοιτούν τη χρονιά αυτή 35 μαθητές. Ο Ευάγγελος Ιωαννίδης (παπα-Βαγγέλης),- με την ανατολή του 20ου αιώνα, μετατρέπει την Κεντρική Σχολή σε Εφτάχρονη Αστική Σχολή. Με τους αριστούχους μαθητές του  ίδρυσε ένα  άξιο φυτώριο  διδασκάλων που στην πορεία  τεσσάρων δεκαετιών θα δώσουν σκληρές μάχες για την παιδεία και τα Ελληνικά Γράμματα, γράφοντας έτσι τις πιο λαμπρές σελίδες στο ιστορικό του χωριού μας.

Αν και οι κάτοικοι προσπαθούσαν να επιβιώσουν στα ερείπια που άφησε ο χαλασμός του ’12, πρωτίστως ανακαίνισαν το δικό τους σχολείο, το οποίο λειτούργησε κανονικά  το σχολικό έτος 1913-14, όπως και το σχολικό έτος 1914-15.

Το σχολικό έτος 1936-37 στο σχολείο του Αλύκου φοιτούσαν 85 μαθητές με δύο δασκάλους.  Τους: Ευάγγελο Δημ. Κρούσκο και Σπυρίδων Π. Μαραγκό.

Το σχολείο του Αλύκου την περίοδο της κατοχής της Αλβανίας, του Ελληνο-ιταλικού πολέμου  και του Β ΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δεν λειτούργησε κανονικά, την στιγμή που στα περισσότερα σχολεία της Ε.Ε. Μειονότητας  δεν γίνονταν  καν μάθημα  κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Το σχολικό έτος 1940-41, από 31 ελληνικά σχολεία που λειτουργούσαν στην περιοχή του Δελβίνου, λειτούργησαν μόνον δύο. Αυτό του Αλύκου και της Δίβρης.

Το σχολικό έτος 1945-1946 μεγαλώνει ο αριθμός των μαθητών και το μοναδικό σχολείο στο προαύλιο της εκκλησίας της Αγίας Βαρβάρας δεν χωράει όλους τους μαθητές, με αποτέλεσμα, τα παιδιά να στοιβάζονται σε δύο μοναδικές αίθουσες  και τα μαθήματα να διεξάγονται πρωί και απόγευμα.

Το σχολικό έτος 1947 μετατρέπεται σε σχολείο και το κατασχεμένο σπίτι του Οπλαρχηγού Σταύρου Κόκκαλη, το οποίο ήταν νεόχτιστο με 4 μεγάλα δωμάτια, διάδρομο και υπόγεια.

Το σχολικό έτος 1948-49 τα σχολεία έγιναν Εφτάχρονα και το σχολείο του Αλύκου ήταν ένα από τα δύο πρώτα που λειτούργησαν.

Το σχολικό έτος 1950-51 αποφοίτησε η πρώτη Έβδομη τάξη (μετά από την εφτάχρονη Αστική Σχολή  Αλύκου με τον παπα-Βαγγέλη 1902-1916), με τους πρώτους απόφοιτους: Ανδρέας Γ. Κόκκαλης, Γιώργος Β. Χαρίσης, Δημήτρης Β. Κώτσης, Ηλίας Ν. Παπάς.κ.α.

Να σημειώσουμε ότι οι δάσκαλοι που υπηρετήσαν στο σχολείο του Αλύκου την περίοδο 1945-2012 είναι πάρα πολλοί. Είναι δάσκαλοι Β΄ Γενιάς, που αποφοίτησαν στην Ελλάδα, αλλά οι πιο πολλοί δάσκαλοι της Γ΄ Γενιάς, που αποφοίτησαν στην Παιδαγωγική Ακαδημία του Αργυροκάστρου κι άλλες δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες σχολές στην Αλβανία.

Το Σεπτέμβριο του 1976 λειτουργεί στο Αλύκο Μεσαία Τεχνική Γεωπονική Σχολή με δύο τάξεις: η Πρώτη με 30 μαθητές και η Δεύτερη με 24 μαθητές, που την πρώτη χρονιά την είχαν αποπερατώσει σ’ αυτό της Λιβαδειάς.

Το σχολικό έτος 1977-1978 η Μέση Σχολή λειτούργησε με 4 τάξεις: 2 Πρώτες, μία Δεύτερη και μία Τρίτη. Τη χρονιά αυτή λειτουργεί και η νυχτερινή Μέση Σχολή. Ένα χρόνο μετά η σχολή αυτή λειτούργησε με έξι τάξεις: δύο Πρώτες, δύο Δεύτερες, μία Τρίτη και μία Τέταρτη.

Το Αλύκο μετατρέπεται  πια σε σχολικό κέντρο, όπου κορυφώνεται τον Σεπτέμβριο του 1987 με την λειτουργία και του δευτέρου Λυκείου Γενικής Εκπαίδευσης. Ο αριθμός των μαθητών, συμπεριλαμβανόμενος αυτών των Δημοτικών, Γυμνασίων και Λυκείων  φτάνει τους 1200, με 52 και πλέον δασκάλους.

Την δεκαετία 1980-1990 τα σχολεία του Αλύκου και της γύρω περιοχής γνώρισαν μεγάλη συμμετοχή και ποιοτική διδασκαλία. Τα σχολικά κτίρια ανακαινίστηκαν και έγιναν πιο ευρύχωρα.

 Από το 1976 είχε χτιστεί το τριώροφο σχολείο με 20 αίθουσες διδασκαλίας, με αίθουσες για εργαστήρια Χημείας, Φυσικής, Μαθηματικών, Γυμναστηρίου κ. ά.

Από το 1976 το σχολικό κέντρο του Αλύκου, με την επιμονή και σκληρή δουλειά των δασκάλων και μαθητών, απέκτησε γήπεδα για όλα τα είδη των σπορ. Οι ομάδες όλων των σπορ, σε αγόρια και κορίτσια, συμμετείχαν και διακρίθηκαν σε σπαρτακιάδες που οργανώνονταν κάθε χρόνο μεταξύ των σχολείων στην Περιφέρεια των Αγ. Σαράντα και Δελβίνου.

Η πτώση και η συντριβή του κομμουνιστικού καθεστώτος (1991) έφερε και την μεγάλη φυγή (1991-1997).

Η ερήμωση του τόπου είχε σαν αποτέλεσμα το κλείσιμο των σχολείων. Έτσι, αν κατά μέσο όρο για μια τάξη Δημοτικού είχε το 1990 γύρω στους 25 μαθητές, μετά το 1997 είχε μόνον 2-3 μαθητές, γιατί οι γονείς πήραν μαζί τους στην Ελλάδα και τα παιδιά τους. Το δρόμο της φυγής πήραν και οι δάσκαλοι.

Το 1994 έκλεισε η Μέση Γεωπονική Σχολή και το 1997 το Λύκειο Γενικής Εκπαίδευσης. Μεγάλη ήταν η προσφορά των εναπομεινάντων δασκάλων όπως του Λυκειάρχη Θύμιου Σίτου και του Διευθυντή του Οκτάχρονου Σπύρου Τσιάβου έως το 1997, καθώς και των δασκάλων:  Γιάννη Σπ. Κάτση, Θωμά Στ. Μπόρου, Αχιλλέα Β. Γκούντη και  Ζήσου Β. Παπά, όπου υπηρέτησαν με ψυχή έως το 2012.

Σήμερα εν έτη 2018 ο αριθμός των μαθητών σε όλες τις βαθμίδες  δεν υπερβαίνει τους  30 , και φυσικά  δεν θυμίζει την άλλοτε λαμπρή εποχή του 80* ,παρ,όλα αυτά όμως  με τα μέσα που διαθέτουμε και την αστείρευτη αγάπη μας  προς  τη γνώση γίνετε η κινητήριος δύναμη  προς τον οίκο της σοφίας  ,της παιδείας.

 (πολύτιμες πληροφορίες  τ. έπαρχος Αλύκου  Βασίλης Ιωάννου )


Ρεπορτάζ: Βαλεντίνα Μητσιούλη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου